SOZAiT:
portal organizacji pozarządowej

Michał Anioł i Leonardo da Vinci, Rafael Santi szczyt renesansu.
autor Janina Gładysz

Renesans jest to epoka, w której narodziło się wielu wszechstronnych, wybitnych artystów, którzy tworzyli nowe prądy w sztuce nawiązując do starożytnych myślicieli i filozofów. Jest to również okres, w którym, artyści zaczęli wyrażać swoje poglądy na sztukę, nie stroniąc od krytyki jak i innych opinii pisząc na ten temat niejednokrotnie liczne prace. Wśród wielu wybitnych artystów na uwagę zasługują Leonardo da Vinci i Michał Anioł, niezwykli włoscy humaniści, których opinie na sztukę w wielu kwestiach pokrywały jak również znacznie różniły się.

Leonardo da Vinci (1452-1519).

Jego zainteresowania obejmowały prawie wszystkie dziedziny wiedzy i życia. Był on świetnym malarzem i rzeźbiarzem, zajmował się również medycyną, fizyką i architekturą, muzyką, filozofią oraz poezją. Obmyślał plany maszyny do latania i łodzi podwodnej, helikopteru oraz niesamowite maszyny oblężnicze a jego konstrukcje stanowiły inspiracje dla wielu przyszłych wynalazców. W swoim słynnym dziele „Traktat o malarstwie” przedstawił opinie na temat malarstwa, rzeźby, sztuki oraz perspektywy. Zawarł w nim również liczne uwagi dla przyszłych malarzy. Da Vinci, opierając swą teorię malarską na doświadczeniu i matematyce za główną idę w sztuce malarskiej przyjął perspektywę. Dzieli perspektywę na trzy; pierwsza linearna, druga dotyczy zmniejszania intensywności kolorów a trzecia mówi o utracie wyrazistości barw. Perspektywa stanowi dla Leonarda podstawę sztuki malarskiej gdyż dzięki niej można uzyskać całą strukturę barw i przestrzeni. Głosił opinie, iż malarstwo, jest znacznie cenniejsze do poezji gdyż poeta nie potrafi wyrazić tyle gestów naraz, nie może tyle przekazać w jednej chwili, co malarz. Można to wywnioskować z tego, że będąc z natury skłonnym do nauk ścisłych, opierał się na doświadczeniu, i przeprowadzając liczne sekcje zwłok, badał strukturę oka, co zresztą zawarł w swoich pracach (Kodeksy). Z tego też wynika, iż uważał wzrok za zmysł doskonały: ”Malarstwo jest o tyle dostojniejsze, o ile służy godniejszemu zmysłowi”. Z tego też się wzięła teoria, iż muzykę młodszą siostrę malarstwa gdyż słuch uważał za pośledniejszy zmysł. Leonardo głosił, że celem sztuki malarskiej i rzeźbiarskiej jest wierne odtworzenie obrazu człowieka i przyrody (naśladownictwo). Za przedmiot sztuki uznawał poznanie świata widzialnego. W tradycyjny sposób rozumiał wprawdzie podział sztuk na mechaniczne i wyzwolone, z tą jednak różnicą, że malarstwo uznawał za wyzwoloną. Da Vinci zdecydowanie w swoim traktacie rozwodzi się nad wyższością pracy, jaką malarz musi włożyć w swoje dzieło, nad ilością szczegółów, nad jaką musi pracować, gdy tymczasem rzeźbiarz ma tylko do opracowania bryłę. Zaznacza również, iż praca malarza wymaga znacznie więcej wysiłku intelektualnego. Leonardo da Vinci przyczynił się do przemiany w pojęciu sztuki. „Sztuka jest mieszanina malarstwa i rzeźby” Przestaje tutaj być rozumiana jako produkcja, a zaczyna być rozumiana jako twórczość. Malarstwo w jego uznaniu to sztuka najwyższej rangi. Do tego stopnia, że nazywał je nawet „krewniaczką Boga”, „wnuczką natury”. Już same jego określenia wskazują, co najbardziej w nim cenił; było to naśladowanie. Interesowała go również struktura czy też geneza poszczególnych obiektów, elementów natury, niż to, co jest w nich piękne. Jedną z istotniejszych rzeczy w malarstwie dla Leonarda było przedstawianie stanów umysłu za pomocą gestów, takich jak gniew, litość, pożądanie, itp. Według Leonarda da Vinci: malarstwo nie potrzebuje tłumacza na różne języki, jak potrzebuje je literatura i bezpośrednio zadawala rodzaj ludzki nie inaczej, jak czynią rzeczy stworzone przez naturę. Ważne też, aby artysta był wszechstronny oraz „umysł artysty powinien być na podobieństwo zwierciadła(…) chłonąć wszystkie obrazy i barwy a zarazem nie powinien unikać w swojej twórczości przedstawiania żadnych motywów, czy to natury, czy też innych. Do naszych czasów zachowały się tylko niektóre jego obrazy między innymi Dama z gronostajem . Jest to jedyne dzieło wielkiego mistrza włoskiego Renesansu, które znajduje się w Polsce. Najsłynniejszy obraz Leonarda Mony Lizy znajduje się obecnie w muzeum Luwru w Paryżu. Według tradycji kobietą, uwiecznioną na przymglonym tle skał i strumienie, ma być Mona Liza Gherardini. Czas uczynił z tej podobizny coś więcej niż portret ; uczynił z niej symbol kobiecości. Dzieło to było bardzo drogie Leopardowi, który jednak, choć z żalem, sprzedał je królowi Francji – Franciszkow i I. Zaproszony przez niego udał się w roku 1517 do Francji, gdzie zmarł dwa lata później.

Dzieła

Popiersie Flory –rzeźba Zwiastowanie 1470-73 r. Galeria Uffizi Florencja Madonna z goździkiem 1472-78 r. obraz zaginął Madonna z Dzieciątkiem i kotkiem 1478 Wizje świętego Bernarda 1478 r. ---- Portret Ginevry Benci 1478-80 r. National Gallery of Art Waszyngton Święty Hieronim na pustyni 1479-81 Watykan Pokłon Trzech Króli 1481-82 r. Galeria Florencja Meduza przed 1482 r. ---- Dama z gronostajem 1483-90 r. Muzeum Czartoryskich Kraków Madonna w grocie - I wersja 1483-90 r. Luwr Paryż Portret muzyka 1490 r. Biblioteka Ambrosiana Mediolan Madonna w grocie National Gallery Londyn Ostatnia Wieczerza 1495-97 r. Mediolan Leda z łabędziem początek XVI w. -Madonna z kądzielą ok. 1501 r. Bitwa pod Anghiari 1503-06 r. Mona Lisa 1503-06 r. Luwr Paryż Św. Anna Samotrzecia 1506-13 r. Luwr Paryż Jan Chrzciciel 1513-16 r. Luwr Paryż 1487 r. wizję idealnego miasta, zamek w Romorantin Śforzesco,Pawilon ogrodowy
Malarz i rzeźbiarz, architekt oraz poeta, Michał Anioł (1475-1564) był człowiekiem wszechstronnie uzdolnionym, podobnie jak Leonardo. Poza rzeźbiarstwem i malarstwem zajmował się architekturą, a nawet pisał wiersze, piękne sonety o sztuce, w których wyrażał często swoje opinie. Był autorem słynnego sklepienia Kaplicy Sykstyńskiej, nad którym pracował 4 i pół roku. Tematyką owych fresków były najczęściej sceny ze Starego Testamentu, które znajdują zwieńczenie na ścianie ołtarzowej, w straszliwej wizji Sądu Ostatecznego. Dzieło wywołało zdumienie i podziw całego świata. W tym samym czasie Michał Anioł wyrzeźbił też niesamowitą postać Dawida oraz słynną Pietę florencką. Podczas pontyfikatu Pawła III został mianowanym „malarzem, rzeźbiarzem i architektem oficjalnym Watykanu”. Projekt i budowa kopuły bazyliki św. Piotra potwierdzają jego wybitne zdolności w dziedzinie architektury. Rzym i Watykan zostały upiększone jego wielkimi dziełami.
Główną ideą prac Michała Anioła było tworzenie na cześć Boga, naśladowanie Bożego dzieła.
Czerpał motywy z natury, studiował anatomię zwierząt, jak również zajmował się budową ciała człowieka. Posiadał ogromne zamiłowanie do piękna ciała. Uważał, że piękno jest darem, który twórca „ bierze w dniu urodzenia”. Wg Buonarrotiego najważniejszą z sztuk było malarstwo: „jedna jest tylko na świecie sztuka, czyli umiejętność, to jest: rysunek, czyli malarstwo, bo od niego inne pochodzą, czyli architektura, rzeźbiarstwo oraz inne sztuki wyzwolone są pochodnymi malarstwa a każdy artysta powinien być w nie zaznajomiony. Uważał, że najlepiej używać malarstwa w pokoju gdyż najwięcej wtedy chwały i plonów przyniesie oraz dobrze jest sztukę malarską w krajach monarszych uprawiać, bo z natury są one bogate, a wymaga ona wysokich nakładów, z tym, że sam Michał Anioł był artysta, który tworzył nie dla sławy czy też pieniędzy, „(…)często wykonywa raczej z przyjaźni i życzliwości niż w nadziei zapłaty (…) Krytykował sztukę flamandzką, twierdząc, iż nawet włoski uczeń prześcignie flamandzkiego mistrza. Zdaniem Michała Anioła Flamandczykom brakowało zamiłowania do sztuki i piękna, wyczucia harmonii gdyż odtwarzają oni obrazy niedokładnie, bez odpowiednich proporcji, właściwego zachowania barw „(…)Słowem malowanie takie nie ma ani treści, ani siły(…)” Krytykował również postawy tych artystów, którzy malują wiele dzieł dla sławy, nie dbając o walory artystyczne: ”Wyborny, co w życiu zrobił tylko jedną figurę, godzien większej chwały i uznania”(…) Obu artystów oprócz szerokiego zainteresowania wszystkimi aspektami życia człowieka łączyło również to, iż byli leworęczni oraz oboje uważali, iż malarstwo przewyższa rzeźbę. Jednak Michał Anioł tworzył dla idei Boga a da Vinci za motyw swej twórczości uważała naśladownictwo, z tym, że w swej twórczości nie brał pod uwagę dokładnych szczegółów, jego obrazy mają często zamazane kontury w przeciwieństwie do Buonarrotiego który kładł nacisk na to nacisk. Da Vinci uznawał tradycyjny podział sztuk, chociaż uważał malarstwo za filozofię, gdy z kolei Anioł malarstwo to sztuka główna a reszta to pochodne. Teoria sztuki da Vinciego opierała się na perspektywie, sięgając nawet do skali barw nawet strukturę przestrzeni, o czym Michał Anioł nawet nie wspomina. Należy też zwrócić uwagę, iż Buonarroti głosi tezę naśladowania dzieła Bożego, a da Vinci, jak wcześniej było wspominane odtwarzanie natury. Można by snuć jeszcze wiele tematów, w których zdania obu mistrzów rozmijają się lecz niewątpliwie łączyła ich jedna idea, zamiłowanie do sztuki i ogromna pasja, niesamowita wiedza oraz talent.
Niewątpliwie opinie tych dwóch wybitnych humanistów renesansowych miało ogromny wpływ na dalszy rozwój sztuki.
Dzieła Michała Anioła:
Freski-kaplica sykstyńska –sklepienie i zachodnia ściana,
Obraz – Święta rodzina 1503 Rzeźby
1. Walka centaurów z Lapitami 1490-1492[3] marmur, 80,5 x 88 cm Casa Buonarroti, Florencja
2. Madonna na schodach ok. 1490[3] relief marmurowy, 56,7 x 40,1 cm Casa Buonarroti, Florencja
3. Krucyfiks 1492 drewno polichromowane, 142 x 135 cm kościół Santo Spirito, Florencja
4. Pieta watykańska 1497-1500 marmur, wys. 174 cm Bazylika św. Piotra na Watykanie
5. Bachus 1497-1499[4] marmur Museo Nazionale del Bargello, Florencja
6. Madonna z Brugii po 1501 marmur, 128 cm (łącznie z podstawą) Onze-Lieve-Vrouwekerk, Brugia
7. Dawid 1501-1504 marmur, wys. 517 cm Galleria dell'Accademia, Florencja
8. Mojżesz do nagrobka papieża Juliusza II 1513-1516 marmur, wys. 235 cm Bazylika św. Piotra w okowach, Rzym
9. Jeńcy do nagrobka papieża Juliusza II Umierający jeniec 1513-1516 marmur Luwr, Paryż
10. nagrobki w kaplicy Medyceuszów nagrobek Giuliana di Piera de' Medici Vita activa, Noc i Dzień 1520-1535 marmur kościół San Lorenzo we Florencji nagrobek Lorenza II di Piera de' Medici
11. Zwycięstwo Palazzo Vecchio, Florencja
12. Rachel i Lea do nagrobka papieża Juliusza II 1542
13. Pieta Florencka 1547-1553 wys. 226 cm, marmur Museo dell'Opera del Duomo, Florencja
14. Pieta Rondanini 1564[5] Castello Sforzesco, Mediolan

Rafaello Santi żył w latach 1483-1520.

Był czołowym przedstawicielem „dojrzałego renesansu” zarówno w malarstwie, jak i w architekturze. Urodził się w Urbino we Włoszech. Do 1502r. uczył się malarstwa w Perugii u Pietra di Cristofera Vanucciego, pod koniec 1504r. przeniósł się do Florencji – tam poznał dzieła Leonarda da Vinci, które wywarły na niego olbrzymi wpływ. W 1508r. osiedlił się w Rzymie, gdzie za pośrednictwem Domato Bramantego otrzymał od papieża Juliusza II zlecenie udekorowania freskami apartamentów reprezentacyjnych, tzw. stanz, z których pierwszą ukończył w 1511r. Za pontyfikatu kolejnego papieża Leona X objął kierownictwo budowy kościoła Św. Piotra i sprawował je od 1515 do 1520r. Jednocześnie mianowano go też konserwatorem zabytków starożytnych. Rafael doskonalił swój warsztat malarski tworząc słynne Madonny. W latach 1514-1516 sporządził siedem kartonów-wzorów do arrasów watykańskich przeznaczonych do zawieszenia w dolnej strefie kaplicy Sykstyńskiej. Kolejnym zadaniem malarskim była dekoracja loggii watykańskich w krużgankach 2. piętra wykonana na zlecenie Leona X w latach 1517-1519 . Obejmowała ona 52 epizody biblijne w 13 przesłach oraz słynne groteski. Mecenasem Rafaela był obok papieża bankier A. Chigi, dla którego artysta zaprojektował kaplicę przy rzymskim kościele Santa Maria del Popolo. Inne prace architektoniczne Rafaela Santiego to: kościół San Eligo degli Orefici w Rzymie (ok..1509-1520) i również rzymski Palazzo Bresciano Costa (ok.1515, zburzony) oraz Palazzo Pandolfini we Florencji (ok. 1517). W malarskiej twórczości sztalugowej Rafaela dominowała tematyka religijna i portret. Artysta dążył do stworzenia idealnego typu postaci kobiecej, posługiwał się też analizą psychologiczną, podkreślał indywidualne cechy modeli. Obrazy powstałe w Rzymie odznaczają się ciepłym i harmonijnym kolorytem, co stanowi efekt wpływu Sebastiana del Piombo.

Za szczytowe dzieło Santiego uchodzi

„Madonna Sykstyńska” (ok. 1513), przeznaczona do kościoła Św. Sykstusa w Piacenzie oraz „Madonna della Sedia” (1516). Inne ważne obrazy: „Zaślubiny Marii” (1504), „Madonna ze szczygłem” (1505), „Madonna del Granduca” (ok.1505), „Piękna ogrodniczka” (1507), „Złożenie do grobu” (1507). Portrety: „La Fornarina” (1515), „Baldassare Castiglione” (1516), ,,Leon X z kardynałami” (ok. 1518). Malarz w swojej pełnej harmonii sztuce po mistrzowsku godził chrześcijański światopogląd ze starożytnymi ideałami estetycznymi, czemu służyła zarówno doskonałość kompozycyjna, jak i nastrój powagi oraz klasyczne piękno jego dzieł. Wpływ Rafaela na sztukę następnych wieków był olbrzymi – szczególnie tam gdzie realizowano koncepcje idealizujące i formułowano podstawy akademizmu. Rafaello Santi, chociaż nie był zbyt znanym malarzem, to jednak namalował wiele pięknych obrazów, które krytycy uznawali za naprawdę wspaniałe i poruszające.