SOZAiT:
portal organizacji pozarządowej

Świętosława – Sygryda matka królów (980-1015)
autor Janina Gładysz

Z na pół zapomnianych , baśniowych skandynawskich sag , z północnych mitów i legend , wyłania się postać Świętosławy, zwanej Sygrydą –córki Mieszka I , siostry Bolesława Chrobrego , królowej Szwecji, później Danii a wreszcie matki trzech króli którzy odegrali ważna rolę w historii Europy . Wiadomości o Świętosławie, tej najbardziej romantycznej i awanturniczej Piastównie, należącej duchem do epoki heroicznej, czerpiemy z różnych źródeł: z kronik Thietmara i Adama Bremensis, z Gesta Cnutonis regis oraz z rapsodów poetycko-historycznych znanych jako sagi . W tych sagach córka Mieszka I (często uważana za córkę Bolesława Chrobrego) nazywana jest Sygrydą Storradą, czyli Sygrydą Dumną . Swiętosława była córką Mieszka I i czeskiej księżniczki Dobrawy , która zmarła , gdy mała miała zaledwie parę lat . Jej ojciec, uwikłany w ciągłe wojny i konflikty , starając się scalić młode państwo chrześcijańskie , niewiele czasu spędzał w Gnieźnie , dworze w którym wychowywała się Świętosława. Mogła jedynie liczyć na swojego brata Bolesława lecz i to zostało ograniczone , gdyż przez jakis czas przebywał on na dworze niemieckiego cesarza jako zakładnik. Po śmierci Dąbrówki Mieszko wziął sobie drugą żonę , niemiecką księżniczkę Odę, z którą miał troje dzieci. Nowa rodzina odsunęła w cień Świętosławę a zarazem wzbudziła w niej uczucie nienawiści i dumy . Zdarzenia te jeszcze mocniej wpłynęły na więź z bratem Bolesławem który jednak został odesłany do Krakowa, by poznawał rzemiosło rycerskie i sztukę rządzenia , a Świętosławę wydano za mąż do Szwecji. Było to , oczywiście małżeństwo polityczne. Mieszko I szukał sprzymierzeńca przeciw Duńczykom , którzy stanowili zagrożenie od strony Bałtyku . Znalazł go w osobie Eryka, króla Szwecji, który miał około 50 lat i cieszył się opinią szalonego .Dla młodej, osiemnastoletniej dziewczyny wkroczenie w obcy i całkowicie odmienny kulturowo świat wikingów , musiało być bardzo trudne. Jednak Swiętosława zdołała spełnić oczekiwania ojca , w 985 została żoną Eryka VII –odtąd zwaną Sygrydą i nakłoniła go do wyprawy przeciwko Duńczykom. W wojnie tej Eryk odniósł spore zwycięstwo i uzyskał przydomek Zwycięski . Urodziła mu dwoje dzieci: córkę Holmfrydę, wydaną później za namiestnika Norwegii i syna Olafa, przyszłego szwedzkiego króla. Zwycięstwo nad Duńczykami nie wyszło szwedzkiemu królowi na dobre, ponieważ zaostrzyły się u niego objawy obłedu. Twierdził iż nordycki bóg Odyn wymaga od niego , aby złożył mu w ofierze swego syna Olafa . Ochrzczona Sygryda nie wierzyła jednak w nordyckich bogów i chroniąc syna, kazała otruć jego ojca . Aby nadać temu morderstwu boski charakter, podpaliła dwór i świątynię w Uppsali. Opowiadano zatem , iż doszło do rozgrywki pomiędz y bogiem Thorem a Odynem , z których pierwszy zabił Eryka , drugi zaś w odwecie spalił świątynię rywala. W ten oto sposób po dziesięciu latach małżeństwa Sygryda została wdową , regentką Szwecji w imieniu małoletniego następcy tronu. Rozpoczął się najbardziej burzliwy, romantyczny a równocześnie niezwykły okres jej życia . Jak mówią skandynawskie sagi, o rękę młodej wdowy, pięknej i dumnej ( stąd przydomek Storrada) oraz tron szwedzki zabiegali liczni konkurenci. Podobno chcąc pozbyć się konkurentów , zaprosiła do Uppsali (ówczesnej stolicy Szwecji ) najbardziej natrętnych zalotników na wielką ucztę, spoiła ich winem i kazała dwór podpalić . Wszyscy spłonęli żywcem . Tak w każdym razie mówi legenda. Ponieważ Sygryda miała w życiu jedną wielką miłość którą spotkała już na dworze Mieszka I, a był nią Olaf Tryggwason, królewicz norweski opisywany przez współczesnych poetów i bohater sag . Po śmierci ojca , który został zamordowany, Olaf przez długi czas błąkał się na obczyźnie , lecz przy pomocy swych wikingów odzyskał tron w Norwegii. Po długim okresie oczekiwania Olaf Tryggwason mógł rozpocząć starania o rękę owdowiałej królowej Szwecji - Sygrydy. Lecz najwidoczniej zdobycie władzy i upływ czasu wpłynął na gwałtowny charakter młodego norwega, który zniesławił Świętosławę, doprowadzając do kłótni efektem której było opuszczenie dworu Olafa przez Sygrydę i powrót do brata Bolesława. Miłość zmieniła się w nienawiść. Następne lata Sygrydy to szukanie zemsty na Olafie , zemsty znieważonej królowej i porzuconej kobiety. By móc zrealizować swoje zamiary, poślubiła pospiesznie króla Dani , Swena , zwanego Widłobrodym i poczęła montować koalicję przeciw Tryggwasonowi. Weszli do niej Szwedzi, Duńczycy i Polacy. W roku 1000 na wodach Oresundu doszło do bitwy zwanej Bitwą Trzech Królów . Przeciwko jedenastu okrętom norweskim wypłynęło siedemdziesiąt okrętów sprzymierzonych . Wynik tego starcia był oczywiście z góry przesądzony. Flotę Tryggwasona rozgromiono , a on sam poniósł śmierć w bitwie. Była to zemsta Sygrydy za jej odtrąconą miłość . Wikingowie, którzy nie mogli pogodzić się ze śmiercią ulubionego przywódcy, opowiadali wprawdzie, iż uszedł on z pola bitwy, Schronił się za granicą i poślubiłam księżniczkę Tyrę . Wierzono, iż powróci, aby pomścić swoją klęskę. Małżeństwo Swena Widłobrodego i Gunhildy ( takie imię zyskała Świętosława na duńskim dworze ) nie było szczęśliwe. Być może Sygryda nie potrafiła ukryć w sobie żalu po stracie ukochanego, i choć dała królowi Danii dwóch synów : Haralda i Kanuta oraz trzy córki, jak podają kroniki po roku 1006 została wygnana . Udała się najpierw do Szwecji, do Olafa swego syna , później zaś kilka lat spędziła na dworze brata Bolesława Chrobrego. W kilka lat później Swen Widłobrody zmarł i w Polsce pojawili się duńscy synowie Świętosławy, aby zabrać ją do siebie . Starszy syn, Harald objął tron Danii, młodszy zaś, Kanut panował w niedawno zdobytej Anglii. Po nagłej śmierci Haralda , Świętosława z Danii przeniosła się na dwór młodszego syna, jego nowego królestwa. Kanut zwany Wielkim, należy do wybitnych postaci średniowiecza. Jest jednym z największych zdobywców owych czasów. Największym w tym sensie że nie tylko zdołał Anglię , ale podbitą utrzymać i zasłużyć sobie na uznanie narodu, któremu narzucił swoja władzę. Był człowiekiem bezwzględnym i okrutnym. Poróżniwszy się ze swoim przyjacielem Eadrikiem z Mercji, któremu zawdzięczał angielską koronę, kazał go bez wahania ściąć. Dzieci podbitego króla Anglosasów wysłał do Polski z poleceniem , aby tam zostały zabite. Bolesław Chrobry nie miał w sobie wszakże normańskiego okrucieństwa i prośby tej nie wypełnił. W Anglii Kanut związał się z Aelgifą , matką jego dziewięciorga nieślubnych dzieci . Chociaż Aelgifa urodziła mu synów Swena i Harolda Zająconogiego, oddalił ją , być może za namową Świętosławy, i poślubił wdowę po Etrhelredzie– Emmę. Małżeństwo z Emmą spowodowało, iż w Kanucie zaszła wielka zmiana . Poczuł się nagle Anglikiem i zaczął utożsamiać z podbitym narodem. Odesłał do domu swoja drużynę i postanowił zostać w Anglii na stałe. Po śmierci brata został królem Danii ,w 1030 roku podbił Norwegię , a w 1031r. zhołdował jeszcze królestwo Szkocji co czyniło go najpotężniejszym władcą północnej Europy. Zmarł mając zaledwie 40 lat , a więc w rozkwicie wieku męskiego , będąc u szczytu potęgi królewskiej . Świętosława - Sygryda nie pojawiła się już więcej na arenie historii. Córka Piastów, władczyni szwedzka i duńska, ostanie swe lata spędziła jako królowa-matka w Anglii. Umarła prawdopodobnie w latach dwudziestych XI wieku i zapewne pochowano ją w Londynie. Być może iż dosięgła ją jeszcze wieść o śmierci jej synów: Haralda (1018) i Olafa w 1022r. i była świadkiem jak jej najmłodszy syn Kanut zdobywa północną Europę. Nie dożyła jednak radosnej chwili gdy jej wnuczka Gunhilda zaślubiła cesarskiego syna. Nie danym jej było także widzieć, jak mąż wnuczki Henryk III podporządkowuje sobie papiestwo ani jak jej prawnuk Henryk IV korzy się w Canossie przed Grzegorzem VII. Nie przypuszczała także zapewne, iż praprawnuk Henryk V rozpocznie krwawe wojny z jej stryjecznym praprawnukiem, księciem Polski Bolesławem Krzywoustym. Swiętosława – Sygryda była wielką indywidualnością – kobietą naprawdę niezwykłą, o silnym charakterze i dużej odwadze . Królowa Szwecji i Danii matka królów : Olafa , Haralda i Kanuta . Jej losy opiewano w sagach , w najbardziej niezniszczalnym świadectwie nordyckiej kultury wikingów.

Bibliografia:
Donimirski A. Niezwykłe kobiety w dziejach, Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, Warszawa 1988
Żylińska J. Piastówny i żony Piastów, PIW, Warszawa 1957